ശിവഭക്തരുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വാർഷിക തീർത്ഥാടനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കൻവർ യാത്ര. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസമനുസരിച്ച് ശ്രാവണമാസത്തിൽ (ജൂലൈ-ഓഗസ്റ്റ്) ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തർ ഈ തീർത്ഥാടനത്തിൽ പങ്കുചേരുന്നു. ‘കൻവാരിയകൾ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ഭക്തർ, ഗംഗാ നദിയിലെ പുണ്യജലം ശേഖരിച്ച് തങ്ങളുടെ നാടുകളിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ അഭിഷേകം നടത്തുന്നതിനായി കാൽനടയായി നൂറുകണക്കിന് കിലോമീറ്ററുകൾ യാത്ര ചെയ്യുന്നു.
എന്താണ് ‘കൻവർ’?
ഈ യാത്രയുടെ പേരിന് ആധാരമായ ‘കൻവർ’ എന്നത് ഒരു മുളവടിയാണ്. ഈ വടിയുടെ രണ്ടറ്റത്തും പുണ്യജലം നിറച്ച പാത്രങ്ങൾ കെട്ടിത്തൂക്കി തോളിലേറ്റി യാത്ര ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് തീർത്ഥാടനത്തിന് ‘കൻവർ യാത്ര’ എന്നും ഭക്തർക്ക് ‘കൻവാരിയകൾ’ എന്നും പേരുവന്നത്[5][6]. കാവി വസ്ത്രം ധരിച്ചാണ് ഭക്തർ യാത്രയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്.
ചടങ്ങുകളും ആചാരങ്ങളും
കൻവർ യാത്രയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം പുണ്യനദിയായ ഗംഗയിൽ നിന്ന് ജലം ശേഖരിക്കുക എന്നതാണ്[7]. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ ഹരിദ്വാർ, ഗംഗോത്രി, ഗൗമുഖ്, ബീഹാറിലെ സുൽത്താൻഗഞ്ച് എന്നിവിടങ്ങളാണ് ജലം ശേഖരിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങൾ.
- കാൽനടയാത്ര: മിക്ക ഭക്തരും നഗ്നപാദരായാണ് ഈ ദീർഘദൂര യാത്ര പൂർത്തിയാക്കുന്നത്.
- ജലാഭിഷേകം: യാത്രയുടെ അവസാനം, ശ്രാവണ മാസത്തിലെ ശിവരാത്രി നാളിൽ ഈ പുണ്യജലം തങ്ങളുടെ ഗ്രാമങ്ങളിലെയോ നഗരങ്ങളിലെയോ ശിവലിംഗത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു (ജലാഭിഷേകം). വാരണാസിയിലെ കാശി വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം, ദിയോഘറിലെ വൈദ്യനാഥ് ക്ഷേത്രം തുടങ്ങിയ പ്രശസ്ത ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഭക്തർ ജലാഭിഷേകം നടത്താറുണ്ട്.
കഠിനമായ നിഷ്ഠകൾ: യാത്രയിലുടനീളം ലൗകിക സുഖങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുകയും, സസ്യാഹാരം മാത്രം കഴിക്കുകയും, മദ്യം പോലുള്ള ലഹരിവസ്തുക്കൾ വർജ്ജിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കഠിനമായ വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഭക്തർ പാലിക്കുന്നു[3]. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ പുണ്യജലം നിറച്ച പാത്രങ്ങൾ നിലത്ത് സ്പർശിക്കാൻ പാടില്ല என்பது ഒരു പ്രധാന നിഷ്ഠയാണ്.
ഐതിഹ്യവും ചരിത്രവും
കൻവർ യാത്രയുടെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് നിരവധി ഐതിഹ്യങ്ങളുണ്ട്.
- സമുദ്രമന്ഥനം: ഏറ്റവും പ്രചാരമുള്ള ഐതിഹ്യം സമുദ്രമന്ഥനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ലോകത്തെ രക്ഷിക്കാനായി സമുദ്രമന്ഥനത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവന്ന കാളകൂടവിഷം ഭഗവാൻ ശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷത്തിന്റെ തീവ്രത കുറയ്ക്കുന്നതിനായി ദേവന്മാർ ഗംഗാജലം ശിവന്റെ ശിരസ്സിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു. ഇതിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കലാണ് കൻവർ യാത്രയെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. വിഷം പാനം ചെയ്തതിനാൽ ശിവന്റെ കഴുത്ത് നീലനിറമായെന്നും അതിനാലാണ് അദ്ദേഹത്തിന് ‘നീലകണ്ഠൻ’ എന്ന പേര് ലഭിച്ചതെന്നും പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.
- പരശുരാമൻ: ശിവന്റെ കടുത്ത ഭക്തനായ പരശുരാമനാണ് ആദ്യമായി കൻവർ യാത്ര നടത്തിയതെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ആത്മീയ പ്രാധാന്യം
കൻവർ യാത്ര കേവലമൊരു തീർത്ഥാടനം മാത്രമല്ല, ഭക്തിയുടെയും ആത്മീയ ശുദ്ധീകരണത്തിന്റെയും പ്രതീകം കൂടിയാണ്.
- ഈ കഠിനമായ യാത്ര പൂർത്തിയാക്കുന്ന ഭക്തരുടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും ഇല്ലാതാകുമെന്നും ഭഗവാൻ ശിവൻ അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാക്കുമെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
- വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭക്തർ ഒരുമിച്ച് യാത്ര ചെയ്യുന്നത് സാമൂഹിക ഐക്യത്തിനും സാഹോദര്യത്തിനും കാരണമാകുന്നു.
- ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ക്ലേശങ്ങൾ സഹിച്ച് യാത്ര പൂർത്തിയാക്കുന്നത് ഭക്തർക്ക് ആത്മീയമായ വളർച്ച നൽകുന്നു.
2025-ൽ കൻവർ യാത്ര ജൂലൈ 11-ന് ആരംഭിച്ച് ജൂലൈ 23-ന് ശിവരാത്രി ദിനത്തിലെ ജലാഭിഷേകത്തോടെ സമാപിക്കും.